ශ්‍රද්ධා බලය පුද්ගලයන්ට අමා මහ නිවනට මග පාදා දෙන්නට තරම් පුදුම බලයක් ශක්‌තියක්‌ දරන බව දන්නේද...? දුර්මුඛ නොවී නියම ශ්‍රද්ධාව ඔබ තුළත් ඇති කර ගතහොත් නිසැකයෙන්ම ඔබ පියවරෙන් පියවර ගමන් කරන්නේ නිවන් සුව දෙසට ම බව අමතක නො කළ යුතුය. කවර බලවේගයකින්වත් ඔබේ ගමන් මඟ වෙනස්‌ කරන්නටද පිළිවන්කමක්‌ නැත.

දහම් නුවන සෑම දෙනාටම පහල වේවා !

වෙස්වලාගත් ලෝභය

මහනුවර අස්ගිරි මහාවිහාරයේ කාරක සංඝ සභික, 
උපාධ්‍යාය ධුරීන, 
වයඹ පළාත් ප්‍රධාන සංඝ නායක 
මහාචාර්ය තුඹුල්ලේ සිලක්ඛන්ධ හිමි 

 බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරන කාලයෙහි දේශනා කරන වැදගත් දේශනාවක් ලෙස වත්ථූපම සුත්‍රය හඳුන්වා දෙන්නට පුළුවන්. උන්වහන්සේ මෙහි දී හොඳ සරල උපමාවක් යොදා ගන්නවා. ඒ කුමකට ද? මේ සිත ක්‍රියා කරන ආකාරය හා සිත විවිධ වෙස් අරගෙන අප ඉදිරියේ පෙන්වන මායාව දක්වන්නට යි. කිළිටි ස්වභාවයට පත් වුණු වස්ත්‍රයක් ගැන සඳහන් කරන උන්වහන්සේ යම් රෙදි පිරිසුදු කරන අයෙක් ඒ වස්ත්‍රය විවිධ වර්ණ ගන්වන්නට ඒ ඒ වර්ණ යොදා ගෙන මහත් වූ උත්සාහයක යෙදෙනවා. ඉතින් ඒ කොපමණ උත්සාහ කළත් ඒ වස්ත්‍රයට ඔහු බලාපොරොත්තු වන ඒ වර්ණය ගැන්විමට සමත් වන්නේ නැහැ. ඒ මොක ද? වස්ත්‍රය මුලික වශයෙන් ම කිළිටි වී ඇති නිස යි. ඊළඟට උන්වහන්සේ පෙන්වා දෙනවා මේ සිතේ තත්ත්වය. ඉතින් මේ නොයෙක් අපිරිසුදු සිතිවිලි නිසා කිළිටි භාවයට පත්ව අපේ සිත පවතිනවා නම් ඒ සිතට පැහැදිලි කුසල් සිත් ඇතුළත් කරන්නට කොපමණ උත්සාහ කළත් සිත ඒවා අල්ලා ගන්නේ නැහැ. එහි අනික් පැත්තත් එහෙමතමා කියලා බුදුරජාණන් වහන්සේ ඊළඟට පෙන්වා දෙනවා. ඒ විදිහට බලන කොට ඉතාමත් පැහැදිලිව පිරිසුදු වස්ත්‍රයක් අරගෙන ඊට අවශ්‍යය යි සිතන වර්ණයක් ගැන්විමට යම් රෙදි සෝදන අයෙක් උත්සාහවත් වෙනකොට ඒ පිරිසුදු වස්ත්‍රයට තමන් අපේක්ෂා කරන වර්ණ පැහැදිලිව ම ගැල්විමට හැකියාව ලැබෙනවා. ඒ වගේ තමා සිත පිරිසුදුව පවතිනවා නම් පැහැදිලි දූෂ්‍යභාවයට පත් නො වූ කුසල සිතිවිලි මැනවින් ග්‍රහණය කර ගැනීමට පුද්ගලයා සමත් වෙනවා. ඉතින් සිත අපිරිසුදු නම් ඒ පුද්ගලයාට දුගතියේ දොර විවර වනවා. එය කෙසේවත් වෙනස් කරන්නට බැරි බව තමා බුදු රජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දෙන්නේ. ධම්මපදයේ මුලින් ම එන ගාථා පාඨ දෙකෙන් පැහැදිලි කරන්නෙත් මේ කාරණය ම යි. ඒ අනුව අපිරිසුදු සිතින් යම් දෙයක් කරනවා හෝ කියනවා නම් එය පුද්ගලයාගේ දුක පිණිස ම පවතිනවා. එයට පෙන්වා දෙන උපමාවත් හරි අපූරුයි. කරත්තයේ බඳීන ගොනාගේ පිටුපසින් කරත්තය ඉදිරියට ඇදි ඇදී එනවා වගේ අපිරිසුදු සිතේ ස්වභාවය නිසා දුකත් ඔහු පිටුපස්සේ අත් නො හැර ම ලුහු බඳීමින් එනවා, කරත්තයේ බරත් කරත්තයේ පටවා ගෙන බඩුවල බරත් ගත්තහම එය දරා ගෙන ඉදිරියට යන ගොණුට මහ දුකක්. අනික් අතින් බලන කොට පිරිසුදු සිත මුල් වී ඇති වන සිතිවිලි නිසා ක්‍රියාත්මක වන ක්‍රියාවන් හෝ භාවිත කෙරෙන වචන හැම විට ම යහපතට හේතු වන නිසා එය සැප ගෙන දෙනවා. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය උපමා කරන්නේ තමන් පසු පස නො කඩවා දිවෙන හෙවණැල්ලට යි. හෙවණැල්ල හැම විට ම තමන්ට ලබා දෙන්නේ සුවයක්. සැනසිමක්. සෙවණත්. ඒ වගේම යි ඒ කරන ක්‍රියා හා කතාබහ නිසා හැමවිට ම වැඩක් අර්ථයක් සිද්ධ වෙනවා. එය සුගතිය පිණිස ම හේතු වෙනවා. ඉතින් මේ සිත දුෂ්‍ය වෙන ආකාරයත් ඉන් අනතුරුව බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දෙනවා. සිත දූෂ්‍ය කරන ප්‍රධාන කොටස් 16 ක් පිළිබඳව උන්වහන්සේ මෙම වත්ථූපම සූත්‍රයෙන් අපට උගන්වනවා. 
 ඒ අනුව අභිජ්ඣාව හා විසම ලෝභය පළමුවන සිත දූෂ්‍ය කරන උපක්ලේෂය ලෙස මෙහි දී පෙන්වා දී තිබෙනවා. මේ කියන අභිජ්ඣා හා විසමලෝභය මෙහි එකක් වශයෙන් පෙන්වා දී තිබුණත් ඇත්තෙන් ම බැලූ බැල්මට දෙකක් වශයෙන් අපේ සිත දූෂ්‍ය කරනවා. අභිජ්ඣා යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අපට පුහුදුන් ගතිය නිසා ස්වභාවයෙන් ම හුරු වෙලා තිබෙන එක්රැස් කරගන්නා වස්තුව දේපොළ පිළිබඳ අපේ සිතේ නලියන ආශාව යි. අපි හැමවිටම මේ එකතු කරන දේ පිළිබඳ මමායනයකින් ක්‍රියා කරනවා. මෙම ස්වභාවයේ ම තවත් වර්ධනය වූ අවස්ථාවක් තමා විෂම වූ ලෝභය. මෙහි දී ඇති විශේෂ ලක්ෂණය වන්නේ තමන් විසින් එකතු කරගෙන ගොඩ ගහගෙන ඉන්න වස්තුව, මිල මුදල්, මුතු මැණික්, ආභරණ, යාන වාහන ආදිය ඉක්මවා පිටස්තර අය විසින් රැස්කරගෙන තිබෙන එවැනි දේ පිළිබද, ඇති කරගන්නා ආශාව, එහෙම නැතිනම් බැඳීම. එපමණක් නොව මෙහි තවත් වර්ධනිය අවස්ථාවක් තමා පුරුෂයෙක් නම් ඔහු විෂම ලෝභයෙන් තෙරපෙමින් ක්‍රියා කරන කොට තමන්ගේ භාර්යාව පිළිබඳ ඇති කරගෙන තිබෙන ආශාව හෙවත් ලෝභය ඉක්මවා අනිකුත් පුරුෂයන්ගේ භාර්යාවරුන් ගැන පවා ආශාවක් බැඳීමක් ඇති කරගෙන තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක වී පර ස්ත්‍රී සේවනයට පවා යොමු විම. ඒවගේ ම තමා ස්ත්‍රියක් නම් පරපුරුෂ සේවනයට යොමු විම. මෙම සමාජ ධර්මතාවන්ට පවා පටහැනි වූ නිතියට පවා විරුද්ධ වූ ක්‍රියාවකි. මේ ආකාරයෙන් බලන විට මෙම විසම ලෝභයේ දී පුද්ගලයා එක පැත්තකින් අනුන්ගේ වස්තුව පිළිබඳ වූ ආශාව ක්‍රියාත්මක වනවා වගේම තමන්ගේ ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය යන ඉන්ද්‍රියන් පිනවිමේ ආශාව වශයෙන් ද මේ විෂම ලෝභය ක්‍රියාත්මක වනවා. වස්තුව දේපොළ රැස්කරගෙන ඒ පිළිබඳ ආශාවෙන් පෙළෙන පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණයක් වන්නේ ඔහු තමා රැස්කරගත් ධනය වස්තුව ඒ ආකාරයෙන් ම පවත්වා ගැනිමට දරන්නා වූ උත්සාහය යි. එහි දී ඔහු ඒ ධනය වස්තුව තමන්වත් ප්‍රයෝජනයට නො ගන්නවා පමණක් නොව වෙනත් අයෙක් පරිභෝග කරනවාට හරි, පාවිච්චි කරනවාට හරි කැමැත්තක් දක්වන්නේ නැහැ. ඔහුට අවශ්‍ය කරන්නේ එය ගොඩ ගසා ගෙන කාලය ගෙවීමට යි. මේ අතර අනුන්ගේ සැප සම්පත් දිහා බලා තමන්ටත් එවැනි සැප සම්පත් ලබා ගැනීමේ දැඩි උත්සාහයක යෙදෙනවා හරි අනුන්ගේ සැප සම්පත්වලට ඊර්ෂ්‍යා කරමින් ඒවාට ලොල් බවක් ද ඇති කර ගන්නවා. දැන් අදින්නපුබ්බක, මච්ඡරිය කෝසිය සිටාණන් වැනි අය පිළිබඳ අපේ බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ එන විවිධ කථා පුවත් මෙයට නිදසුන් වශයෙන් අපට යොදා ගත හැකියි. අදින්නපුබ්බක සිටුවරයා තමන්ගේ එක ම පුතු රෝගාබාධිතව දැඩිව ගිල්නව සිටිය දී පවා බේත්හේත් කිරීමට ධනය යෙදෙව්වේ නැත්තේ ද, පුතණුවන් මිය ගියොත් සිටුවරයාගේ මෙම ධනය රැස්කොට ඒවා ඒ ආකාරයෙන් වැය නොකර තබා ගැනීමේ පරම ආශාව දැඩිවීම නිස යි, මෙම ලෝභ සිතිවිල්ලේ තවත් භයාතක පැත්තක් තිබෙනවා, එය තමා තමාට ම තමන් වංචාකාරි ලෙස ලෝභය ක්‍රියා කිරිම. මේ පිළිබඳ ඉතා පැහැදිලි විස්තරයක් අතිපූජ්‍ය රේරුකානේ චන්දවිමල මහානායක හාමුදුරුවෝ වංචකධර්ම හා චිත්තෝපක්ලේශ ධර්ම නමැති ධර්මග්‍රන්ථයේ පැහැදිලිව පෙන්වා දෙනවා. 
ඒ අනුව තවදුරටත් මේ ලෝභ චෛතසිකයේ ස්වභාවය විමසා බැලුවොත් නිදසුනක් විදිහට සාමාන්‍යයෙන් ලෝකයේ විවිධ ගුණධර්ම නිසා කිර්ති ප්‍රශංසා ලබන අය ප්‍රසිද්ධ වෙනවා. අපි සිතුවොත් දුගී මගි අසරණ පිරිස්වලට විවිධ පරිත්‍යාග කරමින් ඔවුන් නගා සිටුවිමට ඇතැම් උදවිය මහත් උනන්දුවකින් ක්‍රියා කරන ආකාරය. මේ ගැන බලන යම් කෙනෙක් තමන්ටත් එවැනි කීර්තියක් ප්‍රසිද්ධියක් අපේක්ෂා කරන අයෙක් ඒ විදියට ම අසරණ පිරිස් සඳහා එසේ පරිත්‍යාගශීලි ව ක්‍රියා කරනවා නම් ඒ තුළින් ලෝභය යටපත් වූවා යයි කියන්නට බැහැ. සත්‍ය වශයෙන් ම සිදු වී තිබෙන්නේ කිර්ති ප්‍රශංසා අපේක්ෂාවෙන් කරන ලද එම පරිත්‍යාගයන් ඔහුගේ ආශාව, තෘෂ්ණාව හෝ එසේත් නැතිනම් ලෝභය තවදුරටත් වර්ධනය වීම යි. මේ ආකාරයෙන් ලෝභය නමැති චෛතසිකය වංචක ලෙස ඉදිරිපත් වී ක්‍රියා කරන්නට හැකියාව පවතිනවා. ඒ අනුව බාහිර පෙනුම තුළින් කුසල සිතිවිල්ලකි. යථාර්ථ වශයෙන් පැවතී ඇත්තේ අකුසල සිතිවිල්ලකි. මෙපමණක් ම නොවේ මේ ලෝභය නම් වන චෛතසිකය මේ ආකාරයෙන් තවත් විවිධ පැති කඩ ඔස්සේ ලෝභය අඩු කරගන්නට යයි අප විසින් සිතා ක්‍රියාත්මක කරන ඇතැම් ක්‍රියාවන් අපේ තෘෂ්ණාව වෙනත් ආකාරයෙන් වැඩි වන ලෙස ක්‍රියාත්මක වෙනවා. ලෝභයට ප්‍රතිවිරුද්ධ සිතිවිල්ල අත්හැරීම යි. හෙවත් දානය යයි. අපි සාමාන්‍යයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේට දානය දෙන්නේ මේ අත්හැරීම කියන සිතිවිල්ල මත සිට යි. යම් දායක මහත්මයෙක් විහාරස්ථානයේ වැඩ සිටින මහා සංඝරත්නයට විවිධාංගයෙන් සම්පුර්ණ වූ මහාදානයක් දෙනවා. එහි දී ඔහු බලාපොරොත්තු වෙනවා නම් එම ප්‍රතිග්‍රාහක භික්ෂූන් වහන්සේ ලවා මහජනකායක් මැද තමන්ගේ දානය ගැන හෝ තමන් ගැන නර්ණනාවක් කර ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ගැනිමට. එයිනුත් සිදු වී තිබෙන්නේ ලෝභය හෙවත් ගුණවර්ණනා පිළිබඳ ආශාව තියුණු වීම යි. මෙය බරපතළ කෙලෙස් සහිත තත්වයක්. මෙයිනුත් සිදු වී තිබෙන්නේ වංචනික තත්වයක්. මේ අනුව ඉතා නිවැරැදි වදැනගෙන ම ලෝභය යටපත් කර ගැනිමට පරිත්‍යාගය හෙවත් දානය සිදු කළ යුතු වෙනවා.

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

ලෝකෝත්තර පාරිශුද්ධිය ලබන මග ...

බිබිල යල්කුඹුර, 
මො/ ශ්‍රී විද්‍යානන්ද පිරිවෙණ, 
රාජකීය පණ්ඩිත 
පදියතලාවේ ඤාණවිමල හිමි

අප මෙතෙක් කලක් මේ සංසාරයේ ඇදබැඳ තබා ගන්නා ලද්දා වූ ප්‍රධාන සාධකය නම් රාගය යි. රාගය සිතෙහි ඇති තාක්කල් අපට සංසාරයෙන් මිඳිය නොහැකි ය.
ලෝකෝත්තර පාරිශුද්ධිය අග්‍රතර සැපතකි. එය ලබන ආකාරය පිළිබඳ සම්බුදු හිමියන් අංගුත්තර නිකායේ සත්තක නිපාතයේ සමණ වර්ගයෙහි අන්තර්ගත න්හාතක සූත්‍රයේ විස්තර දක්වා ඇත. න්හාතක පුද්ගලයා වශයෙන් අර්ථ දක්වා ඇත්තේ ලෝකෝත්තර විමුක්තිය පිණිස යොමු වූ පුද්ගලයා ය. ඔහුගේ විශේෂ ලක්ෂණ සතක් ඇති බව පෙන්වා දී ඇත.
ස්වකීය ආත්ම දෘෂ්ඨිය ප්‍රහීණ කිරීම, බුද්ධාදි අටතැන කෙරෙහි සැකය ප්‍රහීණ කිරීම, විවිධ ව්‍රත සමාදානයෙන් තොර වීම, රාගයෙන් තොරවීම, ද්වේශයෙන් තොර වීම, මෝහයෙන් තොර වීම, මානයෙන් තොර වීම, ආදී ලක්ෂණයන් ය. මේ කරුණු එකින් එක පිළිබඳ විමසා බලමු.
ආත්ම දෘෂ්ඨිය අප බොහෝ දෙනා සන්තකයේ ඇති මනෝ මූලික කරුණකි. අප එදිනෙදා කරන බොහෝ දේ සඳහා බලපා ඇති ප්‍රබල සාධකය නම් ආත්ම දෘෂ්ඨිය යි. මම ය, මාගේ ය, මගේ ආත්මය ය ආදි ලෙස තමා පිළිබඳව ඇති කරගන්නා වූ මනෝභාවයන් නිසා ලෝකෝත්තර විමුක්තිය උදාකර ගැනීම උගහට ය. එබැවින් පළමුව කළ යුතු මෙම මනෝභාවයෙන් මිදීමයි. සැම විටෙක ම අනිත්‍යතාව මෙනෙහි කරමින් ඕනෑම විටෙක සියලු දේ බැහැර කිරීම පිළිබඳව සිත වැඩීමට හැකි නම් එම හැඟීම යටපත් කර ගත හැකි ය. කෙසේ වුව ද සක්කාය දිට්ඨිය බැහැර කිරීම ලෙහෙසි පහසු කරුණක් නොවේ. සෝවාන් නම් ආර්ය තත්ත්වයට පත්වීම සඳහා ප්‍රබලව ම බලපානු ලබන්නේ මෙ කරුණයි. මෙම සාධකය යි. ඉතින් එම උත්තරීතර මාවත කරා ගමන් කරන අපත් සක්කාය දිට්ඨිය හෙවත් ආත්ම දෘෂ්ඨිය බිඳ හෙළීම සඳහා කටයුතු කළ යුතු ය.
දෙවැන්න නම් විචිකිච්ඡාවයි. විචිකිච්ඡාව කරුණු අටක් මුල් කරගෙන පවතී. එදිනෙදා දිවියේ ඇති කරගන්නා වූ සැකසංකාවලට වඩා වෙනස් විදියේ සැකසංකා පිළිබඳව මින් කියවේ. මෙය ගැඹුරු වුවකි. ලෝකෝත්තර විමුක්තිය සඳහා පිළිවෙත් පුරන අප වෙසෙසින් ම විචිකිච්ඡාව දුරලිය යුතු ය. එය අට ආකාර බව ඉහතින් දැක්විණි. මේ අට නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සැකය, ධර්ම රත්නය කෙරෙහි සැකය, සංඝ රත්නය කෙරෙහි සැකය, තමාගේ පෙර ආත්මය ගැන ඇති සැකය, තමාගේ අනාගත ආත්ම භාවය ගැන ඇති සැකය, තමාගේ අතීත හා අනාගත ආත්ම කෙරෙහි ඇති සැකය, සද්ධර්මය කෙරෙහි ඇති සැකය, පටිච්චසමුප්පාදය කෙරෙහි ඇති සැකයයි.
මෙම අටවිධාකාර සැකයෙන් යුතු තැනැත්තාට කිසිම දිනෙක මාර්ගඵල නිවන් සම්පත්තිය කරා ළඟා විය නොහැකි ය. මන්ද නිවන අවුරාලන එක් දොරටුවක් ලෙස විචිකිච්ඡාව නම් කර තිබීම නිසා ය.
තෙවැන්න නම් සීලබ්බතපරාමාස හෙවත් විවිධ ව්‍රත සමාදන් වීමයි. බුද්ධ කාලීනව ද විවිධ ව්‍රත සමාදම් වූ අය සිටි බව පෙනේ. විටෙක බුදුන් වහන්සේ අභිමුඛයට පැමිණි බමුණන් දෙදෙනෙක් තමන් සුනඛයෙකු මෙන් කටයුතු කරන බවත්, අනාගත ආත්ම භාවය කෙසේ වේදැයි විමසා සිටි විට අනාගතයේ සුනඛයෙකු ලෙස උප්පත්තිය සිදුවිය හැකි බව පෙන්වා දුන් සේක. එසේම තවෙකෙක් වෘෂභ ව්‍රතය අනුගමනය කළ අතර, ඔහු වෘෂභයෙකු ලෙස උප්පත්තිය ලබා ගන්නා බව පෙන්වා දුන් සේක. මීට අමතරව කිසිම ප්‍රතිඵලයක් ළඟා කරගත නො හැකි දුෂ්කර සීල ව්‍රත ඕනෑ තරම් තිබේ. ඒවා පිළිපැදීමෙන් ඇතිවන යහපතක් නැත. ශරීරයට දැඩි දුක් දෙමින් ගෙන යන එම ප්‍රතිපදාවෙන් කිසිම ඵලයක් නොමැති ය. එපමණක් ද නොව බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් ආර්ය මාර්ගය මෙයයැයි සාවද්‍ය මාර්ගවල ගමන් කරමින් නිවන සෙවීමට උත්සාහ කරන පිරිස් වර්තමානයේ ද දැකිය හැකි ය. ඔවුන් ද වැරැදි ශීල ව්‍රත අනුගමනය කරන බැවින් නිවන සාධනය කර ගැනීමට ඇති බාධක තවත් වර්ධනය කර ගනී.
සිව්වැන්න රාගය ප්‍රහීණ කිරීම යි. අප මෙතෙක් කලක් මේ සංසාරයේ ඇදබැඳ තබා ගන්නා ලද්දා වූ ප්‍රධාන සාධකය නම් රාගය යි. රාගය සිතෙහි ඇති තාක්කල් අපට සංසාරයෙන් මිඳිය නොහැකි ය. ඇස - රූප, කන - ශබ්ද, නාසය - සුවඳ, දිව - රස, ශරීරය - ස්පර්ශය ආදියයි. පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයන්ට අරමුණු වන දෑ නිසා අප කෙරෙහි ඇති වන්නේ ආශාව යි. ඇල්ම යි. ලෝභකම යි. ඉතින් මේ මනෝභාවය ප්‍රහීණ නො කරන තාක්කල් අප සංසාරයේ ඇවිද යෑමට කරුණු වැඩිදියුණු කරගනී.
ඊළඟ කරුණ නම් පටිඝයයි. නැතිනම් ද්වේෂය යි. ද්වේෂය නම් මනෝමූලික හැඟීම අපගේ සිත මහත් පීඩාවට පත් කරන්නකි. එපමණක් නොව අනෙකාට විපත් පැමිණවීම සඳහා කටයුතු සිදු වන්නේ ය. අනුන් මැඩීමට, පාගා දැමීමට, යන මඟ අවුරා දැමීමට ඇති කරගන්නා වූ ද්වේශ පටිඝය යනුවෙන් හැඳින්වේ. එය කරුණු නවයක් මුල්කරගෙන ඇති වේ. එනම්, මට අනර්ථයක් කළේ ය, මට අනර්ථයක් කරන්නේ ය, මගේ හිතවතාට අනර්ථයක් කළේ ය, මගේ හිතවතාට අනර්ථයක් කරයි, මගේ හිතවතාට අනර්ථයක් කරන්නේ ය, මගේ සතුරාට යහපතක් කළේ ය. මගේ සතුරාට යහපත් කරයි, මගේ සතුරාට යහපතක් කරන්නේ ය, ආදී ලෙස ඇති කරගන්නා වූ මානසික හැඟීම යි. මේ හැඟීමත් සමඟ විවිධ වූ ව්‍යසනශීලී හැඟීම් සිතට කා වදී. එය ඔහුගේ ජීවිතය පමණක් නොව සාමාජීය ජීවිත ද මහත් පරිහානියට පත් කරන්නකි. එබැවින් ද්වේෂශීලීත්වයෙන් මිදිය යුතු ය.
සයවැනි කරුණ නම් මෝහයයි. මුලින් සඳහන් කළ කරුණු රැස කෙරෙහි ම බලපාන්නේ මෝහය යැයි කීම වරදක් නොවේ. මුලාව ඇති කරගැනීම නිසා ඉහත සියලුම අනර්ථයන් සිදු වන බැවිනි. මෝහය ඇති කල කිසිම දෙයක් නිවැරැදිව වටහා ගත නො හැකි ය. හරි දේ වැරැදි දේ ලෙස පෙනේ. වැරැදි දේ හරි දේ ලෙස පෙනේ. එවිට සංසාර ගමන දීර්ඝ වේ. එබැවින් මෝහයෙන් තොරවීම සඳහා අවශ්‍ය කරුණු පෝෂණය කරගත යුතු ය. දහම විමසීම මගින් එය උදාකරගත හැකි ය.
අවසාන කරුණ නම් මානය යි. මානය යනු ආකාර කිහිපයකින් ඇති කරගන්නා වූ මානසික හැඟීමයි. ජාති මානය, ධන මානය, ගෝත්‍ර මානය ආදී දෑ නිසා ලෞකිකත්වය පරිහානියට පත්වන බව පරාභව සූත්‍රයේ දී බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර ඇත. ලෝකෝත්තර විමුක්තියට මඟ අවුරාලන සාධකය වන්නේ ද එයම ය. මානයෙන් යුතු වූයේ නම් ගැළවීමක් නැත. එය ආකාර තුනක් පාදක කරගෙන ඇති වේ. සෙය්‍ය මාන – තමාට වඩා අනුන් පහත් යැයි සිතීම, සදිස මාන – තමා හා අනුන් සමාන යැයි සිතීම, හීන මාන – තමාට වඩා අනුන් උසස් යැයි සිතීම ආදී ලෙස ඇතිවන මානසික හැඟීම බොහෝ දේ යටපත් කිරීමට සමත් වේ. එබැවින් මානයෙන් යුතු වීම බොහෝ දේ පමා කරන සාධකයක් බැවින් ත්‍රිවිධ මානයෙන් දුරුවිය යුතු ය.
ඉහතින් සඳහන් කළ කරුණු සත පිළිපදින තැනැත්තාට න්හාතක නමින් වූ පාරිශුද්ධ භාවයට පත් විය හැකි ය. එය ලෝකෝත්තර විමුක්තියට පැමිණීම යි.
¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

බෞද්ධ අනාත්මවාදය

බුදුදහමේ උගන්වන ප්‍රධාන ඉගැන්වීමක් ලෙසට අනාත්මවාදයට හිමි වන්නේ ප්‍රධාන තැනකි. එයට හේතුව මේ ඉගැන්වීම දැනීමක් ලෙසටත් (ම්දධඹතඥඤඨඥ) , ප්‍රගුණ කළ යුතු දෙයක් ලෙසටත් (ර්‍ථපචජබඪජඥ) දහමේ උගන්වන නිසාය. සමහරක් සම්ප්‍රදායන් පුද්ගලයා දේව නිර්මාණයකටත් තවත් සම්ප්‍රදායන් අහේතුවාදයකටත්, සමහරක් ස්වභාව නිත්‍යවාදයකටත්, හේතුඵලවාදයකටත් ඇතුළත් කර විග්‍රහ කිරීමට උත්සාහවත් වූ බව පෙනේ.අහේතුවාදින් සහ හේතුඵලවාදය පිළිගත් බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් ආත්මවාදයක් තුළ සත්වයා සහ ලෝකය විග්‍රහ කිරීමට ඉදිරිපත් නොවුණු බව පෙනේ.
බෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල එන අනාත්ම සංකල්පය තේරුම් ගැනීම සඳහා ආත්ම සංකල්පය සහ එහි ස්වභාවය වටහාගැනීම වැදගත් වේ. අත්ත (ආත්මය) යන වචනය පාලි සාහිත්‍යයේ අර්ථ තුනක් සඳහා යෙදී ඇත. පළමුවැන්න තමා යන අදහස හැඟවීම සඳහා ය. (අත්තහිතාය පටිපන්නො. තමාගේ යහපත සඳහා පිළිපන්) දෙවැන්න කය සහ සිත ඇතුළත් පුද්ගලයා හැඟවීම සඳහාය . (අත්තපටිලාභ,ජීවි උප්පත්තියක් ලැබීම) මෙම ලිපියෙන් ආත්මවාදය ලෙසට සාකච්ඡා කරනු ලබන්නේ තුන් වන අර්ථය වන සියුම් පාරභෞතික අස්ථිත්වය පිළිබඳව ය.

ආත්මවාදයේ ආරම්භය කවදා, කොතැනක දී සිදු වී ද යන්න කිව නොහැකි ය. ඉන්දු ආර්ය යුගයේ පවා ආත්මවාදි අදහස් දැරු බවට උද්ධෘත ඍග්වේදිය සුක්තයන්ගෙන් හමුවේ. සෑම පුද්ගලයෙකු තුළම ආත්මයක් පවතින බවත් එය සත්‍ය වූ පදාර්ථයක් බවත් උපනිෂද් චින්තකයෝ සිතූහ. එම ආත්මය ඔවුන් විවිධාකාරයට විස්තර කර ඇත. ශරීරය තුළ ඇති සහල් ඇටයක් බදු අතිශයින් කුඩා ද්‍රව්‍යයක් බවත් එය හදවතේ තැන්පත්ව ඇති බවත් සමහරුන් දැක්වූ අතර එය මහපොළොව, අහස බදු ඉතා විශාල දෙයක් ලෙසට ද විස්තර කර ඇත. එසේම එය තථ්‍යය සැබෑ දෙයක් බව පෙන්වයි. සෑම දෙයක් කෙරෙහිම කෙනෙකු තුළ ආශාවක් ඇතිකර ගනු ලබන්නේ ඔහු තම ආත්මයට ඇති කැමැත්ත නිසා බව උපනිෂද් චින්තකයන්ගේ අදහස විය. එය නූපදින ,නොමියෙන, හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හට නොගත් දෙයක් ලෙසට දක්වයි. ආත්මය අභ්‍යන්තර මමෝභාව පාලනය කරන ඒකකය (අන්තර්යාමින්) ලෙසට ද විස්තර කරයි.
මීට අමතරව ජෛනාගම ද ආත්මවාදයක් ගැන කරුණු දක්වයි. ආත්මය අයිතිවන සත්වයාගේ ප්‍රමාණය මත ආත්මයේ ප්‍රමාණය ගන්නා බව පෙන්වයි. නිගොධ යනුවෙන් හඳුන්වන පරමානු පුඤ්ජ අවකාශයේ පවතින අතර ඒ සෑම පරමාණුවකම ආත්මයක් පවතින බව පෙන්වයි. නූතනයේ ඇති සෑම දේවවාදි ආගමකම ආත්මවාදි ඉගැන්වීම් දැකිය හැකි ය.
ආත්මයක් ඇතැයි ද , එය ශාශ්වත අවිපරිණාමි සර්ව ව්‍යාපී සත්‍යයක් ලෙසට පිළිගැනීම බුදුසමය ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලබන්නේ දෘෂ්ටිවාදයක් ලෙසට ය. මේ ගැඹූරු විවේචනය අනුභූතිය ඇසුරින් කරන ලද විමර්ශනයකි.ආත්මයක් හෝ ආත්ම දර්ශනයක් නැතැයි ප්‍රතික්ෂේප කරන බුද්ධ වචනය අනාත්මයක් ඇතැ’යි ප්‍රකාශ නොකරයි. එසේ වුව හොත් එය ද දෘෂ්ටියක් බවට පත්වේ. වච්චගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා වරක් බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවේ දී ආත්මයක් තිබේද? ආත්මයක් නැද්ද? යනුවෙන් ප්‍රශ්න කළ විට බුදුරජාණන් වහන්සේ එයට නිශ්ශබ්දතාවයෙන් පිළිතුරු දුන්හ. පසුව තම ස්ථාවරය විස්තර කරමින් ඇත හෝ නැත යන්නෙන් පිළිතුරු දුන්නේ නම්, ශාශ්වතවාදයට හෝ උච්ඡේදවාදයට වැටෙන බව ආනන්ද හිමියන්ට පැහැදිලි කර ඇත. මේ නිසා අනාත්ම යන්නේ අදහස් වන්නේ මතවාදයක් නොව ආත්මයක් නැත යන අදහස පමණි.
ආත්මවාදි අදහස්වලින් ජනතාව මුදා ගැනීම පහසු දෙයක් නොවන බව බුද්ධ චරිතයෙන් පෙනේ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මුල් දේශනාව සංසාරයත් , එහි හේතුවත්, නිර්වාණය සහ නිර්වාණ මාර්ගය පෙන්වමින් බුදුදහමේ සාරය ප්‍රකාශ කිරීම වුවද ආත්මවාදි අදහස් පස්වග තවුසන් තුළ මුල් බැසගෙන තිබුණ නිසා ම ඒ දෘෂ්ටිවාදි පරිකල්පනා බැහැර කිරීමට සුදුසු දේශනයක් ලෙසට අනාත්ම ලක්ඛණ සූත්‍රයෙන් කරුණු ගෙනහැර දක්වන්නට උන්වහන්සේ දෙවන හමුවීමේ දී ම සිදු විය. පස්වග තවුසන් රහත් භාවයට පත්වූයේ අනාත්ම ස්වභාවය අවබෝධකර ගැනීමෙනි. එසේ ම උරුවෙල කාශ්‍යප ආදි ජටිලයන් දමනය කිරීමෙන් පසුව ඔවුන් පිළිගත් ආත්මවාදි අදහස් දුරුකිරීමට ආදිත්තපරියාය සූත්‍රයේ එන අනාත්මවාදී කරුණු ප්‍රකාශ කිරීමට සිදුවිය.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උත්සාහය වූයේ සත්ත්වයා ආත්මවාදී දෘෂ්ටියෙන් මුදා ගැනීම බව පෙනේ. උපනිෂද් චින්තකයින් හෝ ජෛන ,සාංඛ්‍ය චින්තකයින් හෝ ආත්මයක් ඇතැයි සලකා ඇත්තේ කුමක් පදනම් කරගෙන ද යන්න සමනුපස්සනා සූත්‍රයෙහි පැහැදිලිව දක්වා ඇත. “මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ නොයෙක් ආකාරයෙන් ආත්මය දකින්නේ නම් , ඒ සියල්ල පඤ්ච උපාදානස්කන්ධය හෝ ඉන් එක්තරා ස්කන්ධයක් සේ අනුසාරයෙන් ම දකී. “ඍග්වේදයේ සිට උපනිෂද් යුගය දක්වාත් බටහිර ලෝකයේ ප්ලේටෝ සිට දේකාත් දක්වාත් , ආත්මවාදි අදහසක් ප්‍රකාශ කර ඇත්නම් ඒ සියල්ලක් පුද්ගලයා සම්බන්ධව ඔහු ඇසුරු කරමින් හෝ ඔහුගේ මනස හදවත, ප්‍රාණය , හුස්ම සහ නොපෙනෙන සිරුර සමඟ ආබද්ධ ශක්තියක් සම්බන්ධ කරමින් විග්‍රහ කර ඇත. මේ නිසාම බුදුරජාණන් වහන්සේ ආත්මය පඤ්චස්කන්ධය අනුසාරයෙන්ම දකින බව පැහැදිලි කර ඇත. පඤ්ච ස්කන්ධය යනු පුද්ගල සම්මුති නාමය ඇති කරන අවයව පසයි. රූප, වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර , විඤ්ඤාණ යනුවෙන් එවා හඳුන්වා ඇත. මේ එකක් එකක් අවයව හෝ පුද්ගලයා යන එහි සමස්තය හෝ වෙනස් නොවන, සදාකල්හි පවතින අවිච්ඡින්න දෙයක් ලෙසට නො ගත යුතු බව අනාත්ම ලක්ඛණ සූත්‍රයෙහි පෙන්වා දී ඇත. “මහණෙනි, රූපය ආත්මය නොවේ. යම් හෙයකින් මේ රූපය ආත්මය වී නම් රූපය ආබාධ පිණිස නොවන්නේ ය. මාගේ රූපය මෙසේ වේවා. මෙසේ නොවේවා යනුවෙන් අපේක්ෂා කළ හැකි වෙයි. මහණෙනි යම් හෙයකින් රූපය ආත්මය නොවේද, ඒ හේතුවෙන් රූපය ආබාධ පිණිස පවතියි. මාගේ රූපය මෙසේ වේවා, මෙසේ නොවේවා යනු රූපයෙන් අපේක්ෂා කළ නොහැකි ය.” මේ ආකාරයට අනෙකුත් ස්කන්ධයන් ද ආත්මයක් ලෙසට ගත නොහැකි බව පෙන්වයි. මින් අදහස් වන්නේ යමක් තමාට පාලනය කළ නොහැකි නම්, විවිධ පීඩාවන්ට සහ අපහසුතාවයන්ට තමාගේ අකැමැත්තෙන් පත්වේ නම් , ස්වකීය අභිමතය ඉක්මවා යයි නම් එය ආත්මීය වශයෙන් ගත නොහැකි බව අවධාරණය කරයි. අනාත්ම ලක්ඛණ සුත්‍රයෙන් පඤ්චස්කන්ධය ම තමාට අයත් දෙයක් නොවන බව පෙන්වයි. “මහණෙනි, යමක් අනිත්‍ය ද , දුකද , පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තේ ද , එය මගේය. එය මම වෙමි. එය මගේ ආත්මය වේ යනුවෙන් ගැනීම සුදුසු වේද? නැත ස්වාමීනි” යනුවෙන් භික්ෂූන්ගේ පිළිතුර විය. මෙහි පෙන්වන හරය නම් පුද්ගලයා යැයි සලකන ස්කන්ධ පහම තමාට පාලනය කළ නොහැකි නිසාත් ආබාධ මෙන්ම දිරාපත් වීම් වලට නිරතුරුවම ලක් වන නිසාත්, නිත්‍ය ශක්තියක් නොවන නිසාත් බලයක් ලෙසට සාරයක් ලෙසට ගත නොහැකි නිසාත් ආත්මයක් නැති ස්වභාවයක් ගන්නා බව අවධාරණය කරයි.
සච්චක සූත්‍රය ද අනාත්මවාදී අදහස් ප්‍රකට කරන සූත්‍රයකි. පඤ්චස්කන්ධයම ආත්මය බව සච්චක ප්‍රකාශ කළ විට බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙරළා ප්‍රශ්න කරමින් පඤ්චස්කන්ධය තම ආධිපත්‍යය තුළ ක්‍රියාත්මක වන දෙයක් නොවන බව පෙන්වා දෙන ලදී. එසේම පඤ්චස්කන්ධයම එකිනෙක ගනිමින් මහාභූත නියෝජනය වන රූප එනම්,ඔලාරික කය නොවෙනස්ව තබා ගත හැකි ද යන්න ප්‍රශ්න කරන ලදී. දෙවන ප්‍රශ්නය ලෙසට එම වෙනස සුවදායක ද ? දුක්ඛදායක ද? යන්න ප්‍රශ්න කරන ලදී. තුන්වන ප්‍රශ්නය ලෙසට වෙනස් වන, දුක්ඛ වශයෙන් පවතින යමක් මගේය, මම වෙමි, මේ මාගේ ආත්මයයි සැලකිය හැකිද යන්න ප්‍රශ්න කරන ලදී. එහි දී සච්චක තැන යනුවෙන් පිළිතුරු දී ඇත. මේ ප්‍රශ්න තුන ආත්මවාදි පිළිගැනීම නැති කරයි. යමක් වෙනස් වේ නම්, තිබුණු දෙයින් අන්‍ය බවට පත්වේ නම් ඒ තුළ ආත්මීය ලක්ෂණයක් නො මැති බවයි. එසේම වෙනස් වීම කරණකොටගෙන තම පාලනය ඉක්මවා ගිය දුක්ඛා දි අත්දැකීමක් ලබා දෙයි නම් ඒ තුළද ආත්මීය ලක්ෂණයක් ප්‍රකට නොවන බවයි. උදාන පාලියේ මේඝිය සුත්‍රයේ දක්වන අන්දමට අනාත්මවාදය ඇති වන්නේ අනිත්‍යතාවාදය මත බව දක්වා ඇත. සකස් වූ වස්තුන්ගේ ලක්ෂණය වෙනස් වීමයි. එහිදී වෙනස් නොවන අස්තිත්වයක් දැකිය නොහැකි හැකි ය. ආදිත්තපරියාය සූත්‍රයේ හි මනෝ ධර්ම සියල්ලක් දැවෙන දේවල් ලෙසට අර්ථ ගන්වා ඇත. දැවීම යනු විනාශ යයි. තිබුණු දෙයින් වෙනස් තත්වයකට පත්වීමයි. මේ මනෝ භාවයන්ගේ නිත්‍ය ස්වභාවයක් නැත. මේ නිසාම ආත්මීය තත්ත්වයකින් සැලකිය නොහැකි බව පෙන්වයි.
සත්ත්වයා තුළ ආත්මයක් ඇතැයි යන හැඟීම තිබෙන තුරු කෙනෙකුට නිවන් ලැබීමට නොහැකි ය. එයට හේතුව පඤ්චස්කන්ධය නිත්‍ය සදාතනික සදාචාරාත්මක පිරිසුදු දෙයක් ලෙසට විශ්වාස කරමින් මුළාවට පත්ව ඇති නිසා ය. ආත්මය පිරිසිදු නම් එයින් අපිරිසුදු ක්‍රියා සිදුවන්නේ කෙසේද යන තර්ක ඇති වීම වැළැක්විය නොහැකිය. මේ නිසා ආත්මවාදියාට නිවන් අවබෝධ කර ගැනීමට අවශ්‍ය ප්‍රතිපදාව හඳුනා ගැනීමට අපහසු වේ. මේ සඳහා අනාත්ම සංකල්පය ප්‍රතිපදාවක් ලෙසට ප්‍රගුණ කළ යුතුව ඇත. ත්‍රි ශික්ෂණයක් හඳුන්වා දී ඇත්තේ මේ සඳහා ය.

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

මග්ගාමග්ග ඤාණ දස්සන විසුද්ධිය

සංසාරයෙන් එතෙරවීම පිණිස ඇසුරු කළ යුතු සීල විසුද්ධියේ සිට කංඛා විතරණ විසුද්ධිය දක්වා ඉදිරියට පැමිණ සිටිමු. අපි දැන් මුහුණ දී තිබෙන්නේ ලෝකය හා සත්වයා ගැන නියම තතු දැනගෙන, සසර දුකින් එතෙර වී යාමට කළ යුතු වැඩ පිළිවෙළ ඇරඹීමට යා යුතු මග විමසා බැලීමට යි. එහෙත් තවමත් යා යුතු මග, නොයා යුතු මඟ කුමක් දැයි නොදනී. මග්ගාමග්ග ඤාණ දස්සන විසුද්ධිය ගැන විමසීමෙන් වැඩිදුරටත් ඒ ගැන දැනීමක් ලබාගත හැකි යි. මග්ගාමග්ග ඤාණ දස්සන විසුද්ධිය යනු මේ මඟ ය. මේ නොමග යැයි දැනගෙන නොමගින් වෙන් වී, නොරැවටී ඤාණය ලැබ පිරිසිදුවීමයි. එය වඩාත් පැහැදිලි ව තේරුම් ගැනීමට පාඨකයාට පහසු වන අයුරින් ප්‍රශ්නෝත්තර ක්‍රමයෙන් මෙම ලිපිය ආරම්භ කරනු ලැබේ.
01.පරමාර්ථ වශයෙන් සත්වයෙක්, පුද්ගලයෙක් හෝ ආත්මයක් යයි ගත හැකි කිසිවක් තිබේ ද? නැත.
02.එසේ නම් ඇත්තේ කුමක්ද? නාමය හා රූප මාත්‍රය පමණි.
03.නාමය හා රූපය කෙබඳු දෙයක්ද? දුක් රැසකි.
04.එසේ නම් ඒවා සංග්‍රහ විය යුත්තේ කොහි ද? දුක්ඛ සත්‍යයෙහිය
05.එසේ අවබෝධ කර ගැනීමෙන් ලැබෙන ප්‍රතිඵලය කුමක්ද? ව්ිට්ඨී විසුද්ධි වශයෙන් ආත්ම දෘෂ්ටියෙන් පිරිසුදු වීමයි.
06.දුක් රැසක් වන නාම රූප ඇති කරන්නේ කවරෙක්ද? ඒවා දෙවියකු විසින් හෝ බ්‍රහ්මයකු විසින් හෝ ඇති කරනු ලබන්නක් නොවේ. ඉබේ ඇති වන්නක්ද නොවේ. ඒවා ඇති වන්නේ හේතු ප්‍රත්‍යය වශයෙනි.
07. එසේ නම් ඒවා සංග්‍රහ විය යුත්තේ කොහිද? දුක්ඛ සමුදය සත්‍යයෙහි ය.
08.එසේ අවබෝධ වීමෙන් ලැබෙන විසුද්ධිය කුමක්ද? කංඛා විතරණ විසුද්ධියයි.
09.කාම – රූප – අරූප යන භවත්‍රයෙ ඇති පොදු ලක්ෂණය කුමක්ද? අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් ඇති ත්‍රිලක්ෂණයයි.
10. සියලු සංස්කාරයන් සදාකාලික නොවී, ඇතිව නැති වී යාම නිසා ඇතිවන ප්‍රතිඵල මොනවාද? බිය හා දුක ඇති වෙයි.
11.සියලු සංස්කාරයන් අනාත්ම වශයෙන් සැලකීමට ඇති හේතු මොනවාද? (අ) තමන්ගේ වසඟයෙහි පවත්වා ගත නො හැකිවීම (ආ) ආත්මය වශයෙන් ගත හැකි කිසිවක් නැතිවීම
12.රූප ස්කන්ධය ඇතිවන්නේ කුමක් හේතු කොටගෙන ද? අවිද්‍යා, තෘෂ්ණා, කර්ම ආහාර යන ප්‍රත්‍යයන් හේතු කොට ගෙන ය.
13.රූපස්කන්ධය නිරුද්ධ වන්නේ කෙසේද? අවිද්‍යා, තෘෂ්ණා, කර්ම ආහාර යන ප්‍රත්‍යයන් නිරුද්ධ වීමෙනි
14.වේදනා , සඤ්ඤා, සංඛාර යන ස්කන්ධයන් ඇතිවන්නේ කෙසේද? අවිද්‍යා, තෘෂ්ණා, කර්ම හා ස්පර්ශ හේතු කොට ගෙන ය.
15.වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර යන ස්කන්ධයන් නිරුද්ධ වන්නේ කෙසේද? අවිද්‍යා, තෘෂ්ණා කර්ම හා ස්පර්ශ යන ප්‍රත්‍යයන් නිරුද්ධ වීමෙනි.
16.අවිද්‍යා, තෘෂ්ණා කර්ම , නාමරූප යන ප්‍රත්‍යයන් හේතු කොටගෙන ඇති වන්නේ කුමක් ද? විඤ්ඤාණ ස්කන්ධය ඇති වෙයි.
17.විඤ්ඤාණ ස්කන්ධය නැති වන්නේ කෙසේ ද? අවිද්‍යා, තෘෂ්ණා, කර්ම, නාමරූප යන මේවා නිරුද්ධ වීමෙනි.
18.සියලු සංස්කාර ධර්මයන් විදර්ශනා කරන යෝගාවචරයාට ප්‍රතීත්‍ය සමුප්පාද ලක්ෂණයන් ප්‍රකට ව වැටහීමෙන් ලැබෙන ප්‍රතිඵලය කුමක්ද?
“මේ සංස්කාර ධර්ම හේතු ප්‍රත්‍යය බලයෙන් ඉපිද නිරුද්ධ වෙතැයි සියලු සංස්කාර ධර්මයන් නිතරම අලුතින් උපදින්නවුන් සේ වැටහෙයි. එසේම මේ සංස්කාර හිරු උදාවෙහි පිනිබිදු මෙන්ද, දිය බුබුලක් මෙන්ද, දියෙහි ඇඳී ඉරක් මෙන්ද, මිරිගු දියක් මෙන්ද, සිහිනෙන් දුටු දෙයක් මෙන්ද, ගිනි පෙනෙලි චක්‍රයක් මෙන්ද, පෙණ පිඩක් මෙන්ද, කෙසෙල් කඳක් මෙන්ද නිස්සාර වශයෙන් වැටහෙයි. මෙසේ ඇතිවීම නැතිවීම ප්‍රතිවේධ කොටගත් තැනැත්තාට උදය ව්‍යය ඤාණය නමැති ප්‍රථම තරුණ විදර්ශනා ඤාණය ඇති වෙයි. මේ උදය ව්‍යය ඥානය උපන් තැන් පටන් ඒ යෝගාවචරයා පටන් ගත් විදර්ශනා භාවනා ඇත්තෙකැයි කියනු ලැබේ.
19.විදර්ශනා උපක්ලේශ උපදින්නේ කවරකුට ද?
උදය ව්‍යය අනුපස්සනා වශයෙන් පටන්ගත් විදර්ශනා භාවනා ඇති තරුණ විදර්ශකයාටය.
20. විදර්ශනෝපක්ලේශ කොපමණ තිබේද? 10 කි.
21.ඒ විදර්ශනෝපක්ලේශ 10 මොනවාද?
ඕභාසෝ පීති පස්සද්ධි
අධි මෝක්ඛෝ ච පග්ගහෝ
සුඛං ඤාණඋපට්ඨාන
උපෙක්ඛාච නිකන්තිච
22. ඒ එක් එක් කරුණ කෙටියෙන් හඳුන්වන්න
1.ඕභාස – විදර්ශකයාගේ ශරීරයෙන් නිකුත්වන ආලෝකය
2.පීති – ඛුද්දික, ඛණික, ඔක්කන්තික.උබ්බේග, ඵරණ යන පස්වණක් පී‍්‍රතීන් වශයෙන් හැඳින්වෙන යෝගාවචරයාගේ ශරීරය පිනවමින් උපදින පී‍්‍රතිය
3.පස්සද්ධි – යෝගාවචරයාගේ චිත්ත චෛතසිකයන් සන්සිඳුවමින් ඇතිවන සැහැල්ලු බව
4.අධිමොක්ඛ – චිත්ත චෛතසිකයන් තුළ ඇතිවන බලවත් ශ්‍රද්ධාව
5.පග්ගහය :– පටන් ගන්නා ලද බලවත් වීර්යය
6.සුඛය – යෝගාවචරයාගේ සියළඟ උල්පවමින් උපදින විදර්ශනා සැපය
7.ඤාණය – ප්‍රඥාව, ඒ ඒ පදාර්ථයන් තියුණුව වැටහෙන ශක්තිය
8.උපට්ඨානය – සිහිය, සර්වාකාරයෙන් දිවැසින් බලන්නකුට මෙන් ඉතා පිරිසිදුව වැටහීම .
9.නිකන්තිය – ඕභාසය ආදි කොට ඇති නවය කෙරෙහි දස වැනිව උපදින ආලය එය අකුසල සහගත ය. එබැවින් උපක්ලේශයකි.
පෙර ලක්දිව තලගුරු නම් වෙහෙරෙහි ධම්මදින්න නම් සිව් පිළිසිඹියාපත් රහතන් වහන්සේ නමක් වැඩ සිටියහ. උන්වහන්සේගේ ගුරු හිමියෝ උච්චවාලික විහාරවාසි මහා නාග නම් මහ තෙරණුවෝ ය. උන්වහන්සේ චිත්ත විසුද්ධිය ලෞකික ධ්‍යාන සමාපත්ති උපදවාගෙන, විදර්ශනා භාවනා කොට ඕභාසාදිය උපන් කල්හි එයින් පමණක් තෘප්තියට පැමිණ වාසය කළහ. ශිෂ්‍ය ධම්ම දින්න මහරහතන් වහන්සේ ඒ බව දැන, එක් දවසක් අහසට පැන නැගී තම ගුරුවරයා වෙසෙන උච්චාවාලික විහාරයට වැඩම කොට වත් පිළිවෙත් කොට, වැද අවසර ගෙන ප්‍රශ්න විමසූහ. ගුරු හිමියෝ ඒ ප්‍රශ්න සියල්ලටම පිළිතුරු දුන්හ. ශිෂ්‍ය ධම්මදින්න රහතන් වහන්සේ” ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ ප්‍රඥාව අතිශයින් .තියුණු ය. ඔබ වහන්සේට ඍද්ධි ප්‍රතිහාර්ය දැක්විය හැකි දැයි ඇසූහ.” බැරි නැතැයි ගුරුවරයාගේ පිළිතුරු විය,”ස්වාමීනි, එසේ නම් එක් ඇතෙකු මවනු මැනවැයි ඇරයුම් කළහ. ගුරු හිමියෝද සුදු ඇතකු මැවූහ. “ස්වාමීනි මේ ඇතා කන් දෙක කෙලින් කරගෙන, නගුට ඔසවා ගෙන හොඬය හකුළා ගෙන, බිහිසුණුූ කුඤ්ච නාද කරමින් තමන් වහන්සේ වෙත දිවගෙන එන්නැ’යි අධිෂ්ඨාන කරන ලෙස ආරාධනා කළහ. ගුරු හිමියෝ එසේ අධිෂ්ඨාන කොට, තමන් වහන්සේ වෙත වේගයෙන් දිව එන සුදු ඇත් රුව දැක, බිය වී දුවන්නට පටන් ගත්හ. එවිට ධම්මදින්න රහතන් වහ්සේ”ස්වාමීනි, ඇයි දුවන්නේ? රහතුන්ට බිය කොයින් දැයි කියා නතර කළහ. මහානාග මහ තෙරුණුවෝ එම සිද්ධියෙන් තමන් වහන්සේ පුහුදුන් බව දැනගෙන තම ශිෂ්‍ය ධම්මදින්න රහතන් වහන්සේගෙන් කමටහන් ගෙන භාවනා කොට පසුව රහතන් වූහ.
මේ අන්දමින් යෝගාවචරයා රැවටී අමාර්ගගාමි වන නිසා ඕභාස පීති ආදිය උපක්ලේශ ගණයට වැටේ. එහෙත් දක්ෂ බුද්ධිමත් යෝගාවචරයා, දස වැනි නිකන්තියද උපදා ගෙන, මාර්ගය ද වරදවා නොගෙන, නිකන්තිය ස්වභාවයෙන්ම අන්තරායකර ධර්මයක් බවත්, ඕභාස ආදිය අනිත්‍ය, දුක්ඛ,අනාත්ම ලක්ෂණයෙන් යුත් පටිච්ච සමුප්පන්න ධර්ම බවත් මැනවින් තේරුම්ගෙන නියම මඟ නම් විදර්ශනා වීථියට පිළිපන් විදර්ශනා ඥානය ම වේ යයි අවබෝධ කරගනී.
මෙසේ මාර්ගයත්, අමාර්ගයත් තේරුම් ගෙන අමාර්ගයෙන් වෙන් වී මාර්ගයට යොමු වී සිටි ඤාණය පිරිසිදු වූ හෙයින් මග්ගාමග්ග ඤාණ දස්සන විසුද්ධි නමින් සැලකෙයි.

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

කිසිවෙකු හටත් නැති මුනිඳුට සනුවණෙක් ඇති

ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ 
අධිකරණ නායක 
මීරිගම, මිණිඔලුව විද්‍යාවාස පරිවේණාධ්‍යක්ෂ
ත්‍රිපිටක විශාරද, 
ශාස්ත්‍රපති, 
මකුලෑවේ විමල නා හිමි

" යමා මහ පෙළහර පෑමේ දී එක්වර ක්‍රියා දෙකක් පෙන්වයි. උඩුකයින් ගිනි කඳ පවතින විට යටිකයින් දිය දහර පවතියි. වම් ඇසින් දිය දහර පිටවන විට දකුණු ඇසින් ගිනි කඳ පිටවෙයි."
බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණක් ඇති අන් කිසිම සත්වයෙකුට නොමැති, අන්‍ය සියලු ශ්‍රාවකයන්ගේ ඤාණයන් හා සාධාරණ නොවූ ඤාණ හයක් ගැන ධර්මයෙහි සඳහන් වේ. ඒවා ෂඩ් අසාධාරණ ඤාණ නමින් හැඳින්වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේට විනා අන් කිසිම කෙනෙකුට නොමැති මේ නුවණ සය, කිසිවෙකුට සාධාරණ නොවූ ඤාණ හයක් වූ බව වෑත්තෑවේ හිමියන් ද,
“කිසිවෙකු හටත් නැති 
මුනිඳුට සනුවණෙක් ඇති 
මෙලොව සැමටම ඇති 
වාසනා ගුණ කිසිවෙකුත් නැති”

යැයි දක්වා ඇත. බුදුරජාණන් වහන්සේ තුළ ඇති ඤාණ ශක්තිය අනෙක් සියලුම ඤාණයන් පරදවා ජය ගැනීමට සමත් ය. උන්වහන්සේගේ නුවණ සංඛත අසංඛත සියලු ධර්මයන් විෂයෙහි විනිවිද ගෙන පැතිර පවතී. එබඳු ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුද්ධ ඤාණයන් ස්වල්ප වශයෙන් නමුත් සිහි කිරීම බෞද්ධ අප කාහට වුවද ප්‍රයෝජනවත් වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණක් සාධාරණ වූ ඒ ඤාණ සය මෙසේ ය.
ඉන්ද්‍රිය පරෝපරියත්ත ඤාණය 
ආසයානුසය ඤාණය 
යමක පටිහාරිය ඤාණය 
මහා කරුණා සමාපත්ති ඤාණය 
සබ්බඤ්ඤුත ඤාණය 
අනාවරණ ඤාණය යනුයි.

ෂඩ් අසාධාරණ ඤාණයන්ගෙන් පළමුවැන්න ඉන්ද්‍රිය පරෝපරියත්ත ඤාණයයි. මෙහි ඉන්ද්‍රියෝ නම් ලෝකවාසී සත්වයන් තුළ පවතින ශ්‍රද්ධා, වීර්ය, සති, සමාධි, ප්‍රඥා යන මේ ධර්ම පහයි. (වෙනත් ස්ථාන වලදී ඉන්ද්‍රිය නාමයෙන් චක්ඛු, සොතාදිය දක්වා ඇතත් මෙහි ඉන්ද්‍රිය වශයෙන් ගෙන ඇත්තේ ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන්ය.) මේ ඉඳුරන් කොතෙක් දුරට මෝරා තිබේද? ශ්‍රද්ධාදී මේ ඉන්ද්‍රිය ධර්ම මොහුට මෙතෙක් වැඩිය. මෙතෙක් අඩුය. යනාදී වශයෙන් හැම සතුන්ගේ උස් මිටිකම් දැන ගන්නේ මේ ඉන්ද්‍රිය පරෝපරියත්ත ඤාණය මෙහෙයවා බැලීමෙනි. මේ ඤාණය මගින් මඳ කෙලෙස් ඇතියන් ද, බහුල කෙලෙස් ඇතියන් ද මාර්ග ඵලාවබෝධය කළ හැකි පුද්ගලයන් ද නොකළ හැකි පුද්ගලයන් ද, විවිධ දෘෂ්ටීන්හි වෙළුණු ඒ ඒ සත්ත්වයන්ගේ කර්ම විපාක, ක්ලේෂාවරණයන්ගේ තත්ත්වය යනාදිය ද මේ ඉන්ද්‍රිය පරෝපරියත්ත ඤාණය මෙහෙයවා උන්වහන්සේ දැන වදාරති.
ආසයානුසය ඤාණය නම් නිවන් අවබෝධයට සුදුසු සත්ත්වයන්ගෙන් ආසය, අනුසය පවත්නා හැටි විමසා බලන නුවණයි. මෙහි ආසය නම් සිත් සතන්හි නිතර එක්රැස්ව පවතින, නවතින තැනයි. ශාස්වත උචේඡදාදී විවිධ දෘෂ්ටීන් ද, කාම, ව්‍යාපාද, ථීන මිද්ධාදියද, සම්‍යග් දෘෂ්ටික අදහස් වූ නෙක්ඛම්මාදී අදහස් ද, සත්ත්වයන්ගේ සිත් සතන්හි බෙහෙවින් ඇලුන, ලැගුණ අදහස්ය යන තේරුමෙන් ආශය යයි කියනු ලැබේ.
අනුසය නම් අනුරූප කාරණයක් ලැබ ඉපිද මතු මත්තෙහි ලුහු බඳිමින් ශක්තිමත් බවට පැමිණ, අවස්ථා පැමිණි කල්හි, සුදුසු අරමුණක් ලත් කල්හි නැවත නැවත ඉපදීමට සුදුසු අකුසල ධර්මයෝයි. අනුසය ධර්ම හතෙකි. කාමරාග, භවරාග, පටිඝ මාන, දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, අවිජ්ජා වශයෙනි. සත්වයන් තුළ පවතින ආශය චරිත ගතිගුණ අධිමුක්ති ආදියත් මේ අනුසය අවස්ථාවනුත් බුදුරජාණන් වහන්සේට විනා අන් කිසිවෙකුට තත්ත්වාකාරයෙන් විමසා බැලිය නොහැකිය. බුදු ඇසින් මේ ආසය, අනුසය විමසා දැනගන්නා නුවණ අන් අයට නැති නිසා අසායානුසය ඤාණය අසාධාරණ ඤාණයක් වේ.
යමක පාටිහාරිය ඤාණය නම් යමාමහ පෙළහර පෑමේදී උදව් කරගන්නා නුවණයි. ප්‍රාතිහාර්යයෝ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය, ආදේසනා ප්‍රාතිහාර්ය, අනුසාසනා ප්‍රාතිහාර්ය යයි ත්‍රිවිධ වේ. නොයෙක් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය පෑම ඉද්ධි පාටිහාරයයි. සිත් සතන් පවතින හැටි මේ යැයි කියා පෑම ආදේශනා ප්‍රාතිහාර්යය යි. අවවාද අනුශාසනා ස්වරූප වූ ධර්ම දේශනා පැවැත්වීමෙන් හා සීල, සමාධි, ප්‍රඥා යන පිරිසුදු ප්‍රතිපත්තීන් ආදර්ශයෙන් ද පෙන්වා උපදෙස් දීම අනුශාසනා ප්‍රාතිහාර්ය යයි. යමා මහ පෙළහර පෑමේ දී එක්වර ක්‍රියා දෙකක් පෙන්වයි. උඩුකයින් ගිනි කඳ පවතින විට යටිකයින් දිය දහර පවතියි. වම් ඇසින් දිය දහර පිටවන විට දකුණු ඇසින් ගිනි කඳ පිටවෙයි. මෙසේ යමක පාටිහාරිය දැක්වීමේදී එක්වර ස්ථාන දෙකකින් ක්‍රියා දෙකක් කිරීමේ නුවණ ශ්‍රාවකයින්ට අසාධාරණ බුදුරජාණන් වහන්සේට ම සාධාරණ වූ නිසා අසාධාරණ ඤාණයක් වේ.
මහා කරුණා සමාපත්ති ඤාණය නම් දුකට පත් සත්වයන් ගැන මහා කරුණාව උපදවා ඒ දුකින් මුදවා ගන්නා නුවණයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දිනපතා මහා කරුණා සමාපත්තියට සමවැද, සැම සතුන් දුකින් මුදාලන්නට සිතා බලන සේක. එසේ බලන විට සත්ත්වයා රාගාදී ගිනි වලින් ද, පීඩා ලබමින් දුක්වලට භාජනය වී ඇතැයි දකින බුදුරජාණන් වහන්සේට ඒ සත්වයින් කෙරෙහි මහා කරුණාව පහළ වෙයි. එවිට උන්වහන්සේට මම මේ සියලු දුකින් මිදුනෙමි. ඒ නිසා මම මේ සත්ත්වයින් සියලු සසර දුකින් මුදවාලන්නට සමර්ථ වෙමියි දකින බුදුරජාණන් වහන්සේට සත්වයින් කෙරෙහි මහා කරුණාව ඇති වෙයි. මෙසේ සත්වයින් කෙරෙහි තත්වය දැන ඇතිවන මහා කරුණාව මහා කරුණා සමාපත්ති ඤාණය නම් වේ.
සබ්බඤ්ඤුත ඤාණය නම් සංඛත – අසංඛත, සම්මුති – පරමාර්ථාදී දත යුතුතාක් සියලු දේ දැනගන්නා නුවණයි. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දීපංකර පාද මූලයේ දී නියත විවරණ ලැබ අධිෂ්ඨාන කෙළේ ද, සර්වඥ බවට පැමිණ දෙවියන් සහිත ලෝකයා සසරින් එතෙර කරවමි යන අධිෂ්ඨානයයි. සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලෙහි දසපාරමී සම්පූර්ණ කෙළේ ද මේ සබ්බඤ්ඤුත ඤාණය ලැබීම සඳහායි. පිරූ පාරමී බලයෙන් අර්හත් මාර්ග ඤාණය සමඟම සවාසනා සකල ක්ලේශයන් දුරුකොට සව්නේ දත් නුවණ හෙවත් සර්වඥතා ඤාණය අවබෝධ කරගත් සේක. ලෝකයේ දතයුතු යම් පමණ දෙයක් ඇත්නම් එපමණටම බුදු නුවණ ද ඇත. බුදු නුවණ යම් පමණ ද දත යුතු දෙය ද එපමණය. බුදු නුවණ දත යුතු දෙය කෙළවර කොට ඇත්තේ ය. දත යුතු දෙය බුදු නුවණ කෙළවරකොට ඇත්තේ ය. මෙයට සබ්බඤ්ඤුත ඤාණයයි කියනු ලැබේ. නව අරහාදී බුදු ගුණයන් අතරෙහි සම්මා සම්බුද්ධ පදයෙන් දැක්වූයේ ද මේ සර්වඥතා ඤාණයමයි. සියල්ල දන්නා බව සබ්බඤ්ඤුතායි. ඒ සඳහා පහළවන නුවණ සබ්බඤ්ඤුත ඤාණයයි.
මේ සර්වඥතා ඤාණය හා අනාවරණ ඤාණය ද නම් වශයෙන් දෙකක් වුවද, අවස්ථා වශයෙන් බලන විට එකක් කොට සලකනු ලැබේ. සියලු ලෞකික ලෝකෝත්තර ධර්මයන් නිරවශේෂයෙන් අවබෝධ කිරීම සර්වඥතා ඤාණයයි. එහි නොපැකිල පවත්නා නුවණ අනාවරණය ඤාණයයි. අතීත, වර්තමාන, අනාගත යන කාලත්‍රය පිළිබඳ සියල්ල දැනීම සර්වඥතා ඤාණයයි. එහි නොපැකිල පවත්නා නුවණ අනාවරණ ඤාණයයි.
මේ කරුණු අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නුවණ සැම දෙයක් ම, සෑම අයුරකින්ම විනිවිද දකින්නට බලන්නට කොතරම් හැකියාවක් ඇද්දැයි පැහැදිලි වෙයි. මේ දැක්වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණක් සාධාරණ අන්‍යයන්ට සාධාරණ නොවූ ෂඩ් අසාධාරණ ඤාණයන් පිළිබඳ තොරතුරු විමසා දැනගැනීම අපේ ශ්‍රද්ධා ගෞරවය ආරක්ෂා වීමට මෙන්ම, බුදුගුණ හඳුනාගැනීමටත් බෙහෙවින් ඉවහල් වේ. බුදුගුණ නිසි සේ දැන හඳුනා ගැනීම බුද්ධානුස්සති භාවනාව දියුණු කරගැනීමට ද බෙහෙවින් ඉවහල් වේ. එම නිසා බොදුනුවන් විසින් තව තවත් මෙබඳු බුද්ධ ඥාණයන් පිළිබඳව දැන, ඉගෙන තම ධර්ම ඥාණය වඩ වඩාත් දියුණු කර ගැනීමට අධිෂ්ඨාන කරගන්නා ලෙස කරුණාවෙන් මතක් කරමු.

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

උපද්‍රව උපදින්නේ කාටද?

බත්තරමුල්ල 
සිරි සුදස්සනාරාම සදහම් සෙනසුනෙහි 
ප්‍රධාන අනුශාසක 
ආචාර්ය 
මිරිස්සේ ධම්මික හිමි

"මේ උතුම් බුද්ධ ශාසනය රඳා පවතින්නේ කල්‍යාණ, සද්පුරුෂ ආශ්‍රය නිසා බව තථාගතයාණන් වහන්සේ වරෙක ආනන්ද තෙරණුවන්ට වදාළහ. උතුම් වූ නිවන පිණිස පණ්ඩිත ලක්ෂණවලින් යුතු සද්පුරුෂයෙකු වීම අවශ්‍යයයි."
බට දඬුවලින් හෝ තණ කරලින් කරන ලද ගෙයක් ගිනි ඇවිළෙන්නේ ද එය බිය ගෙන දෙන්නේය. ඇතුළත හා පිටත හුනු පිරියම් කරන ලද, වැළක් වූ සුළඟ ඇති, අගුල් දැමූ, වැසූ කවුළුදොර ඇති කූඨාගාරයක් යම් සේ දැවෙන්නේ ද එය බිය ගෙන දෙන්නේ ය.
ඒ ආකාරයෙන් යම් බියක් උපදින්නේ නම් ඒ භිතීන් සියල්ල බාලයා නිසා ම උපදින්නේය. පණ්ඩිතයා නිසා නූපදින්නේ ය. යම් උපද්‍රවයක් වේ නම් ඒ හැම උපද්‍රවයක් ම බාලයා නිසා උපදින්නේ ය. පණ්ඩිතයා නිසා නූපදින්නේ ය.” යැයි තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ අංගුත්තර නිකායේ තික නිපාතයේ බාල වග්ගයේ දී දේශනා කොට වදාළහ.

“යානි කානි චි භික්ඛවේ භයානි උප්පජ්ජන්ති, සබ්බානි තානි බාලතෝ උප්පජ්ජන්ති. නො පණ්ඩිතො යේ කේචි උපද්දවා උප්පජ්ජන්ති. සබ්බේ තේ බාලතෝ උප්පජ්ජන්ති. නො පණ්ඩිතෝ යේ කේචි උපසග්ගා උප්පජ්ජන්ති. සබ්බේතේ බාලතෝ උප්පජ්ජන්ති. නො පණ්ඩිතෝති”.
මේ අනුව බාල පුද්ගලයාගේ ස්වභාවය, ඔහු හෝ ඇය නිසා සිදුවන විපත්තීන් පිළිබඳ මෙහි විස්තර කෙරෙයි. එහි පණ්ඩිතයා එනම් නුවණ ඇති තැනැත්තාගේ යහපත් බව මතු කරයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කරන්නේ යම් බියක්, උපද්‍රවයක්, විපතක් වේ නම් ඒ හැම බාලයා නිසාම හට ගන්නා බවයි. බාල, අඥාන අසද්පුරුෂයන් සමාජයට කෙතරම් හානි ගෙන දෙන්නේ ද යන්න ඉන් පැහැදිලි වෙයි.
තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ පුද්ගල ස්වභාවය තවදුරටත් විස්තර කර පෙන්වා දෙන්නේ බාලයා බිය සහිත බවය. පණ්ඩිතයා බිය සහිත නොවන බවය. බාලයා උපද්‍රව සහිත බවය. පණ්ඩිතයා උපද්‍රව සහිත නොවන බවය. බාලයා විපත් සහිත බවය. පණ්ඩිතයා උපද්‍රවයක් සහිත නොවන බවය.
මුලින් දැක් වූ උපමාව ගළපා බලන්න. බට දඬුවලින් හෝ තෘණවලින් කරන ලද ගෙයක් ගිනි ඇවිල ගත්තේ නම් එහි දොරගුළු වසා ඇත්තේ නම් කුමක් සිදුවන්නේද? ගෙය පමණක් නොව එහි ඇති සියලු වස්තූන් ද, ඇතුළත සිටින්නා වූ පිරිස ද ගින්නට හසුවනු ඇත. එය මහත් වූ බියකි. මහත් වූ උපද්‍රවයකි. මහත් වූ විපතකි. එමෙන් ම බාල හෙවත් අඥාන පුද්ගලයා නිසා ස්ථානය, පරිසරය පමණක් නොව ඇසුරු කරන ලද පිරිසද මහත් වූ බියට උපද්‍රවයන්ට හා විපත්වලට මුහුණ දෙන්නට සිදුවේ. ගෘහස්ථ පරිසරයක අඥාන පුද්ගලයන් නිසා අපමණ විපත් සිදුවේ. මවුපියන්ට, දරුවන්ට, ස්වාමි භාර්යාවන්ට, හිත මිතුරන්ට ආදී හැමට විපත්තිකරය. පැවිදි පරිසරයක ද අඥාන පැවිද්දෙක් මුළු ශාසනයට ම මහත් වූ විපත් ගෙනදෙනු ඇත. එහෙයින් බාලයාත්, පණ්ඩිතයාත් හඳුනා ගැනීම ඉතා වැදගත්ය.
තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දෙන්නේ
“ කම්මලක්ඛනෝ භික්ඛවේ බාලෝ, කම්මලක්ඛනෝ පණ්ඩිතෝ, අපදානසොභිනී පඤ්ඤාති”
බාලතෙමේ කර්මය ලකුණු කොට ඇතිසේය. ප්‍රඥාව චරිතාපදානයෙන් හොබනීය.
මෙහි දී බාලයාගේ සහ පණ්ඩිත තැනැත්තාගේ කර්ම ලක්ෂණ ලෙස දැක්වූයේ කුමක් ද? බාලයා කර්ම තුනකින් සමන්විතය. එනම් කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය. මනෝ දුශ්චරිතය පණ්ඩිතයා ද ධර්ම තුනකින් සමන්විතය. එනම් කාය සුචරිතයෙන් ද, වාග් සුචරිතයෙන් ද, මනෝ සුචරිතයෙන් ද යුතු වන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉහත දේශනා කළ ධර්ම කොට්ඨාසයේ ඉතාමත් අගනා දහම් පෙළක් ඇත. “අපදාන සෝහිනී පඤ්ඤා” යනුවෙනි. එනම් ප්‍රඥාව චරිතාපදානයෙන් පෙන්වන්නේය යන්නයි. බාල පුද්ගලයා යනු හොඳ නරක හෝ කුසල් අකුසල් තේරුම් ගන්නට තරම් නුවණක් නැත්තාය. එසේ නොමැති නම් පාපී සිතිවිලි නිසා යහපත මඟහැර සිටින්නාය. අයහපතට ම, පාපයට ම, අකුසලයට ම, යොමුවන තැනැත්තාය.
බාලයාගේ ලක්ෂණ ලෙස දැක් වූ ත්‍රිවිධ දුශ්චරිතය තරමක් විමසා බලමු. තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ බාලයාගේ තුන් ආකාර ස්වභාවයක් පෙන්වා දෙති. බාලා භිඥානනෝ, බාල නිමිත්තෝ, බාල චරිතයෝ තුන්දෙනෙකි. ඒ තුන්දෙනා කවරෙක් ද? මේ ලෝකයෙහි බාල පුද්ගලයා නපුරු සිතිවිලිවලින් යුතුවේ.
“බාලෝ දුච්චින්තිත චින්ති ච හෝති – නපුරු වචන කතා කරනුයේ වෙයි. දුබ්භාසිතහාසි - නපුරු ක්‍රියා කරනුයේ ද වෙයි. දුක්කතකම්මකාරි – බාලයා නපුරු සිතිවිලි සිතන්නේ. නපුරු දේවල් කතා කරන්නේ, නපුරුකම් කරන්නේද, පණ්ඩිතයන් විසින් මේ බාලයෙක්ය අසද්පුරුෂයෙක් යනුවෙන් ඒ පිරිස හඳුනාගන්නාහ. මෙම ලක්ෂණ බාලයාගේ බාල ලක්ෂණ වෙති. බාල නිමිති වෙති. බාලාපදාන වෙති.
පණ්ඩිත පුද්ගලයාගේ පණ්ඩිත ලක්ෂණ පණ්ඩිත නිමිති, පණ්ඩිත චරිත තුන් ආකාරය. පණ්ඩිත පුද්ගලයා යහපත් සිතිවිලි සිතන්නේ වෙයි. “පණ්ඩිතෝ සුචින්තිත චින්තී ව හෝති – යහපත් දේ පවසන්නේ වෙයි. සුභාසිතභාසි - යහපත් දේම කරන්නේවෙයි. සුඛතකම්මකාරි – යම් හෙයින් පණ්ඩිත පුද්ගලයා යහපත් සිතිවිලි නොසිතන්නේ නම්, මනා වූ වචන නොපවසන්නේ නම් මනා වූ කර්ම නොකරන්නේ නම්, පණ්ඩිතයන් විසින් මම පණ්ඩිතයෙක්ය. සද්පුරුෂයෙක්ය යනුවෙන් කෙසේ හඳුනා ගනීද? යහපත් සිතිවිලි සිතන නිසාම, කර්ම කරන නිසාම, පණ්ඩිතයෝ මේ සද්පුරුෂයකැයි පණ්ඩිතයෙකැයි හඳුනා ගනිති. මේ පණ්ඩිත පුද්ගලයාගේ පණ්ඩිත ලක්ෂණයෝ ය. පණ්ඩිත නිමිත්තයෝය. පණ්ඩිතාපදානයෝය.
එහෙයින් නුඹලා විසින් ම මේ බව දැන මෙසේ හික්මිය යුතුය. බාලයාගේ සහ පණ්ඩිත පුද්ගලයාගේ ගති ලක්ෂණ මැනවින් අවබෝධ කොටගෙන පණ්ඩිත ලක්ෂණම, පණ්ඩිත නිමිත්තම, පණ්ඩිත චරිතයම පුරුදු කිරීම පණ්ඩිත ලක්ෂණවල සද්පුරුෂ ලක්ෂණවල හික්මීම යනුවෙන් අදහස් කෙරේ.
බාල සහ පණ්ඩිත ලක්ෂණ අප විසින් අවබෝධ කොටගත යුත්තේය. පිරිස් අතර පටිඝයක් ලෙස ගැටීමට, බෙදීමට, අමනාපකම් ඇති කර ගැනීම හේතුවක් කර ගැනීමට නොවේ. තම චරිතයෙහි බාල ලක්ෂණ වෙත්නම් ඒවා බැහැර කරමින් පණ්ඩිත ලක්ෂණ පුරුදු කර ගැනීමටය. සද්පුරුෂයෙක් ලෙස අන් අය කෙරේ බාල ලක්ෂණ වෙත්නම් කාරුණිකව පෙන්වා දිය හැකිය. එනම් අවමන් කිරීමේ හෝ නිග්‍රහ කිරීමේ අදහසින් නොවේ. අවට ලෝකයාට ද කියමින් නුගුණ ලෙස පතුරවමින් විපත් කරන අදහසකින් නොවේ. ගුණබර අම්මා කෙනෙක් රටට ලෝකයට නොකියාම තම දරුවාගේ වරද, නිවැරදි කරන ආකාරයෙනි. එමෙන් ම තමා කෙරේ පණ්ඩිත ගති පවතින්නේ යැයි පවසමින් මද මානයන්ට ද පත්නොවිය යුතුය.
බාල ලක්ෂණ ඇති අය, අවංකව ඒවා තේරුම් ගෙන, තවදුරටත් ඒවා තම චරිතයෙහි පවත්වා නොගෙන පණ්ඩිත සහ සද්පුරුෂයන්ගේ ආශ්‍රය ද ඇතුව තමා නිවැරදි කරගත යුතුය. යම් බාලයෝ තම බාල ගති ලක්ෂණ, බාල ගති ලක්ෂණ ලෙස තේරුම් නොගන්නා අතර, වරෙක එම බාල ගති හා නිමිති නිවැරදි ලක්ෂණ ලෙස සිතන්න සහ පවසන්නට ද පුරුදු වී සිටිති. මේ උතුම් බුද්ධ ශාසනය රඳා පවතින්නේ කල්‍යාණ, සද්පුරුෂ ආශ්‍රය නිසා බව තථාගතයාණන් වහන්සේ වරෙක ආනන්ද තෙරණුවන්ට වදාළහ. උතුම් වූ නිවන පිණිස පණ්ඩිත ලක්ෂණවලින් යුතු සද්පුරුෂයෙකු වීම අවශ්‍යයයි.

කළ යුත්ත ගැන විමසා බලනු... චුල්ලහත්ථි පදෝපම සූත්‍රය.

බටුගොඩ ශ්‍රී ජයසුන්දරාරාම මහා විහාරාධිපති, ධර්මවේදී,
නාලන්දේ විමලවංශ නාහිමි

'සමනා මයං මහා රාජ - ධම්මරාජස්‌ස සාවකා
තමේව අනුකම්පාය - ජම්බුදීපා ඉධාගත ' 

ක්‍රි. පු. 253 දී දඹදිව ධර්මාශෝක පුත් මහා මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ ලක්‌දිව 'මිහින්තලාවට ' වැඩම කළ බව 

ඉතිහාසයෙහි සඳහන් වෙයි. මිහින්තලය පුරාණයේ හඳුන්වා ඇත්තේ 'මිස්‌සක පරීබත ' යන නමිනි. මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ දූත පිරිස මෙහි වැඩම කර කාලයක්‌ තිස්‌සේ වැඩ විසූ නිසා' මිහින්ද් - තලා ' ' මිහිඳු තලාව , මිහින් තලාව බවට පත්වී , වර්තමානයේ ' මිහින්තලේ ' යනුවෙන් භාවිත වන බව දැකිය හැක. මෙය ' ෙච්තිය පබ්බත ' යනුවෙන් ද හඳුන්වා ඇත. 'සුමන' සාමණේරයන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු අකු ධාතුව සහ පාත්‍රා ධාතුව වැඩමවා ගෙන වුත් , මිහින්තලා පර්වතයේ තැන්පත් කළ බැවින් 'සෙයිගිරි', 'සෑගිරි' යන නම් ද භාවිතවී තිබෙන බව ,

'ඨපේසි ධාතුයෝ සබ්බා - ථෙරෝ තත්ථේව පබ්බතේ

මිස්‌සක පබ්බතං තස්‌මා - ආහු ෙච්තිය පබ්බතං' යනුවෙන් මහාවංසයේ ඒ බැව් සඳහන් වෙයි. මිහිඳු රහතන් වහන්සේගේ උපන් බිම වන්නේ උදේන රාජ්‍යයේ වර්තමානයේ සාංචිය නමින් හඳුන්වන ෙච්තියගිරි ප්‍රදේශයෙන් ය. ඒ අනුව මිහික්‌තලාව ෙච්තියගිරිය නමින් හැඳින් වූවා විය හැකි ය. ඇතැම් විට චෛත්‍යය කීපයක්‌ ගොඩ නංවා තිබෙන (ගිරි) 

කන්දක්‌ නිසා ෙච්තියගිරි නාමය ව්‍යවහාර වන්නට ද ඇත. මහාචාර්ය පරණවිතාන ශූරීන් විසින් සොයා ගත් , ක්‍රි. පූ. පළමු වන ශත වර්ෂයට අයත් , මිහින්තලා සෙල් ලිපියකින් මිහිඳු හිමියන් මිහින්තලාවට වැඩිය බව සනාථ වෙයි.

එදින පොසොන් පොහොය දිනයක්‌ විය. පෙර දිග රට වල රජවරුන්ගේ සිරිතට අනුව , ලක්‌දිව දෙවනපෑතිස්‌ රජ තුමා සතළිස්‌ දහසක්‌ සෙනඟ පිsරිවරා මිහින්තලා පව්ව ප්‍රදේශයට මුව දඩයම් කිරීම පිණිස ගියේය. සිදුවූ බලාපොරොත්තු රහිත සිදුවීමක්‌ නිසා රජ තුමාට දඩ ක්‍රීඩාව නතර කිරීමට සිඳු විය . පර්වතය මුදුනෙන් ' තිස්‌ස තිස්‌ස ' යන හඬ ඇසීමෙන් රජ තුමා මොහොතකට තිගැස්‌සී ගියේ ය. එය නම් මිනිසකුගේ හඬක්‌ නොවිය හැකියි. රජුගේ නම කියා ආමන්ත්‍රණය කළ හැකි කිසිවකුත් තම රාජ්‍යය තුළ නොමැති බව රජ තුමා හොඳින් දැනගෙන සිටියේය. පර්වතින් මුදුනෙහි කසාවතින් බැබලුන , තේජාන්විත , මෙයට පෙර දැක නොමැති පුද්ගලයකු දැකීමෙන් පසු , ඔබ දෙවියෙක්‌ ද? යක්‌ෂයෙක්‌ද'යි විමසූ රජ තුමාට මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ඉහත සඳහන් ගාථාව දේශනා කරමින් තමන් වහන්සේ ඇතුළු පිරිස හඳුන්වා දුන්හ.

එදා මිහිඳු හිමියන් දෙවන පෑතිස්‌ රජ තුමාට දේශනා කරන ලද චුල්ලහත්ථි 

පදෝපම සූත්‍රයට අන්තර් ගත කරුණු වර්තමානයට පමණක්‌ නොව , අනාගතයට ද එකසේ වැදගත් වෙයි.

ත්‍රිපිටකයට අයත් සූත්‍ර බොහෝ ගණනක්‌ තිබුණත් මෙම සූත්‍රයෙන්ම දහම් දෙසුවේ අද මෙන් නොව, එදා ලංකාව් වනාන්තර වල සුලභව ඇතුන් සිටිය නිසා විය හැකි ය. රජ තුමාට මංගල හස්‌ථි රාජයෙක්‌ සහ ඇත් හමුදාවක්‌ ද ඇත. ඇතා ජනතාවගේ ද ගෞරවය ආදරයට ලක්‌ වූ සතෙකි. එසේම අනෙක්‌ සතුන්ට වඩා විශාල පාසටහන් ඇතාට තිබෙයි. මෙම සියලු කරුණු සලකා ඇතකුගේ පාසටහන් උපමා කරමින් මිහිඳු හිමියන් දහම් දෙසන්නට ඇත. මෙම සූත්‍රයට අයත් වන්නේ ත්‍රිවිධ රත්නයේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය පිළිබඳ කරුණු රැසකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඡේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සමයෙහි කොසොල් රජතුමාට ජානුස්‌සෝනි නම් පුරෝහිත බමුණෙක්‌ සිටියේ ය. මෙම බමුණා දිනක්‌ පෙරහරින් නරයේ සැරිසරන විට බුදුරදුන් හමුවට ගොස්‌ ආපසු පැමිණෙමින් සිටි 'පිලෝතික' පරිබ්‍රාජකයා මුණගැසී ආගිය තොරතුe විචාළේ ය. එවිට පිලෝතික පරිබ්‍රාජකයා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අප්‍රමාණ බුදු ගුණයන් වර්ණනා කළේ ය. එලෙස අනන්ත බුදු ගුණ වර්ණනා කරන්නේ කුමක්‌නිසාදැයි ජානුස්‌සෝනි බමුණා ඇසූ විට පිලෝතික කරුණු පැහැදිළි කරමින් මෙසේ ප්‍රකාශ කළේ ය. 

ඇතුන් අල්ලන දක්‌ෂ පුද්ගලයකු වනාන්තරයකට ගොස්‌ , ඇතුන්ගේ විශාල පාද සටහන් දැක එම පාසටහන් විශාල හස්‌ථි රාජයාගේ ය'යි වටහා ගන්නාක්‌ මෙන් ' මම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඤාණ පද හතරක්‌ දැක ගත්තෙමි. එනම් ඉතා ප්‍රසිද්ධ ක්‌ෂත්‍රිය පණ්‌ඩිතයෝත්, බ්‍රාහ්මණ පණ්‌ඩිතයෝත්, ගෘහපති පණ්‌ඩිතයෝත්, ශ්‍රමණ පණ්‌ඩිතයෝත් බුදුරදුන් හමුවී ප්‍රශ්න විචාරා, ඒවාට පිළිතුරු දීමට නොහැකි වුවහොත් ලඡ්ජාවට පත් කරමු'යි කථිකා කර ගෙන බුදුරදුන් හමුවට ගියත්, ප්‍රථම පිළිසඳර කථාවෙන්ම ඔවුන්ගේ පණ්‌ඩිතකම් සහ මාන්‍යය දුරුවී සිංහ රාජයෙක්‌ අබියස මුව පැටවුන්ගේ තත්ත්වයට පත්ව, තෙරුවන් සරණ ගොස්‌ බුද්ධ ශ්‍රාවකයන් බවට පත් වූහ. මෙම පුදුමය දැක මම ද බුදුරජාණන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක. ධර්මය ස්‌වාක්‌ඛාත වන සේක. සුපටිපන්න වන සේක යනුවෙන් වටහා ගත්තෙමි.

මෙම කථාව ඇසූ ජානුස්‌සෝනි බමුණා ද දින කිහිපයකට පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවට ගොස්‌ පිලෝතික පරිබ්‍රාජකයා සමග ඇති වූ කථාබහ පළිබඳ සඳහන් කළේ ය. එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ පිලෝතිකගේ ඇත්පා උපමාව සම්පූර්ණ නොවන බව වදාරා ඒ ගැන මෙසේ විස්‌තර කළ සේක. ' බමුණ, දක්‌ෂ හත්ථි ශිල්පියෙක්‌ විශාල ඇත් පා සටහන් දුටු පමණින් ඒවා මහා හස්‌ථියාගේ පා සටහන් කියා නිගමනය නොකරයි. ඇතැම් විට විශාල පාසටහන් තබෙන 'වාමනිකා' නමැති ඇතින්නගේ පා සටහන් වියහැකි නිසා, තවදුරටත් වනාන්නතරය තුළට යන ඔහු විශාල පාසටහන් සහ උස්‌ ගස්‌වල කඩා බිඳ දැමූ තැනුත්, පිට ඇතිල්ලු තැනුත් දකියි. එසේ වුව ද ඒවා මහා හස්‌ථියාගේ පාසටහන්ය'යි තීරණය නොකරයි. කුමක්‌ නිසාද යත්? 'උච්ඡාකාලාරික' නම් විශාල පාසටහන් ඇති ඇතින්නක්‌ ද වනයේ සිටින බැවිනි. තවදුරටත් වනාන්තරය තුළ ගවේෂණය කරන ඔහු විශාල පාසටහන් ද, උස්‌ ගස්‌වල කඩා බිඳ දැමූ අතු ද, දළ පහරින් තුවාල වූ තැන් ද දකියි. එහෙත් ඒවා මහා හස්‌ථියාගේය'යි නිගමනය නොකරයි. මක්‌ නිසා ද යත්? 'උච්ඡාකණේරිකා' නම් මහා ඇතින්නගේ පාසටහන් විය හැකි බැවිනි. තවදුරටත් විමසමින් ඉදිරියට යන දක්‌ෂ හස්‌ථි ශිල්පියා උස්‌ ගස්‌වල කඩා දැමූ අතු ද , උස්‌ ගස්‌ වල වැදුන දළ පහරවල් ද, විශාල 

පා සටහන් ද දකිනු ලබයි. විමසිලිමත්ව බලන විට ගසක්‌ මුල වැතිර සිටින හෝ ඇවිදිමින් සිටින මහා හස්‌ථියා දක්‌නට ලැබෙයි. එවිට ඔහු මේ සිටින්නේ මහා හස්‌ථියා යනුවෙන් තීරණය කරනු ලබයි. බ්‍රාහ්මණය මේ දක්‌ෂ හස්‌ථි ශිල්පියා ක්‍රමානුකූල බුද්ධිමත් ගවේෂණයක්‌ කර කරුණු හොඳින් සොයා බලා, මහා හස්‌ථියා තෝරා ගන්නාක්‌ මෙන් බුද්ධිමත් පුද්ගලයා ද බුදුරජාණන් වහන්සේ නව අරහාදී බුඳු ගුණ වලින් යුක්‌ත බව වටහා ගනියි. බුද්ධ රත්නය ගැනත් , ධම්මරත්නය ගැනත්, සංඝ රත්නය ගැනත් ප්‍රසාදය ඇති කර ගන්නා හෙතෙම ගිහි ගෙයි විසීම කරදර සහිතයි. කෙළෙසුන් සහිතයි. පැවිදි බව ආකාශය මෙන් නිදහස්‌ය. ගිහියකු වශයෙන් සිට නිවන ලබා ගැනීම දුෂ්කර ය. යන කරුණු වටහා ගෙන සියලු දෙය අත හැර පැවිදි බව ලබයි. පැවිදි වූ හෙතෙම සිල් සමාදන්වී, කාය, වාග් දුශ්චරිතයන් ගෙන් මිදෙනු ලබයි. අකැප දේවලින් වළකියි. අල්පේච්ඡ තාවයෙන් යුක්‌තයි. පංච ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කර ගෙන ආධ්‍යාත්මික සුවයක්‌ ලබමින් සතිසම්පඡ්ජ ඤාණයෙන් යුක්‌තව කටයුතු කරයි. 

එයින්ද නොනවතින හෙතෙම සිත සමාධි ගත කරනු ලබයි. පංච නීවරණයන් දුරු කොට , විතක්‌ක විචාර ප්‍රීති සුඛ ඒකාග්‍රතා ආදියෙන් යුක්‌ත ප්‍රථම ධ්‍යානය උපදවා ගනියි. ප්‍රථම ධ්‍යානය උපදවා ගත් පමණින් එම ශ්‍රාවකයා බුදුගුණ , දම් ගුණ, සඟ ගුණ පිළිබඳ නිශ්චිත තත්ත්වයට පත් වන්නේ නැත. මේ අයුරින් ද්විතීය, තෘතීය, චතුර්ථ ධ්‍යානයන් ද, පුබ්බේනිවාසනුස්‌මෘති, චුතූපපාතික ආදී ධ්‍යානය උපදවා ගත්ත ද තුණුරුවන් පිළිබඳ නිශ්චිත නිගමනයකට පත් වීමට අසමත් වෙති. අනතුරුව එම ශ්‍රාවකයන් වහන්සේ සියලු කෙලෙසුන් දුරුකිරීමේ නුවණ හෙවත් ආසවක්‍යඤාණය උපදවා ගැනීමට සිත යොමු කරයි. එවිට දුක්‌ඛ, සමුදය, නිරෝධ මාර්ග යන චතුරාර්ය සත්‍යය යථා භූත ඤාණයෙන් අවබෝධ කර ගත හැනි වෙයි.

එවිට ඔහුගේ සිත කාම, භව, දිට්‌ඨි , අවිඡ්ජා කියන සතර ඕඝයන් ගෙන් මිදෙයි. එපමණකින් ද හෙතෙම තුණුරුවන් පිළිබඳ නිගමනයකට නොපෙළඹෙයිs. දැන් උන් වහන්සේට මම කාම ආදී ආශ්‍රවයන් ගෙන් මිදුනෙමි'යි කියන නුවණ පහළ වෙයි. ' මම නැවත ඉපදීම නැති කළෙමි. බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙමින් තවදුරටත් නිවන පිණිස කළ යුතු දෙයක්‌ ඉතිරිව නැත්තෙමි' යන කරුණු වටහා ගනු ලබයි. බ්‍රාහ්මණය, නිවන අවබෝධ කර ගැනීම මගින් පමණක්‌ හස්‌ථිපදෝපමාව සම්පූර්ණ වන්නේ ය. මේ අයුරින් එදා පොසොන් පුර පසළොස්‌වක පොහොය දින මිහින්තලාවේ දී මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ චුග්ග හස්‌ථිපදෝපම සූත්‍රය මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සම්‍යක්‌ සම්බුද්ධ භාවයත්, ධර්මයේ සත්‍යය භාවයත්, සංඝ රත්නයේ අප්‍රමාණ ගුණයන් වර්ණනා කරමින් දේශනා කළ ධර්මය ඇසූ දෙවනපෑතිස්‌ රජ තුමා ඇතුළු පිරිවර සේනාව තිසරණ පංච ශීලයෙහි පිහිටා බෞද්ධයෝ බවට පත් වූහ. මිහිඳු හිමියන් එදා දේශනා කළ මෙම ධර්මය වත්මන් සමාජයට ද බෙහෙවින් වැදගත් ය. රටක පාලකයන්ට මෙන්ම ජනතාවට ද මෙය ඇසුරෙන් ඉගෙන ගත හැකිදෑ බොහෝ ය. 

යම් කිසි කාර්යයක්‌ කරන විට හොඳින් විමසා බලා කළ යුතු බව මෙයින් අවධාරණය කරයි. ඉක්‌මන් තීරණවලට එළඹීම නිසා බොහෝ තරුණ ජීවිත අකාලයේ විනාශ වන අවස්‌ථා දැකිය හැක. වැරදි තීරණ නිසා රටවල් විනාශ වන අවස්‌ථා ඇත. එදා පාලකයන් මෙවන් දහම් කරුණු අනුගමනය කරමින් රාජ්‍යය පාලනය කළහ. රට වැසියන් ද මෙම දහම් අනුව කටයුතු කරමින් යහපත් පුර වැසියෝ බවට පත් වූහ.


¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤